Readers only offer: Get additional Rs 200 off on 'The Better Home' powerful natural cleaners. Shop Now
X

ગૂગલ મેપ પર પણ જે ગામોનું નિશાન નથી એવા ગામોને વીજળી પૂરી પાડી રહ્યા છે આ એન્જીનિયર!

જ્યાં વહીવટીતંત્ર અને સરકારની મદદ નથી પહોંચી શકતી, ત્યાં આ એન્જીનીયરે આ કામ કરી બતાવ્યુ

ગૂગલ મેપ પર પણ જે ગામોનું નિશાન નથી એવા ગામોને વીજળી પૂરી પાડી રહ્યા છે આ એન્જીનિયર!

“જ્યારે પણ અમે કોઈ ગામમાં વીજળી લગાવીએ છીએ અને ત્યાં પહેલીવાર લાઇટ બલ્બ ચાલું થાય છે ત્યારે ગામલોકોનો પ્રતિસાદ ખૂબ જ હ્રદયસ્પર્શી હોય છે. એક ગામમાં તો લોકો વીજળી આવ્યા પછી બે કલાક નાચ્યા હતા, અને એક ગામમાં, બલ્બ ચાલું થતાની સાથે જ એક વૃદ્ધ વ્યક્તિના આંખોમાં આંસુઓ આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું, ‘મેં ક્યારેય વિચાર્યું પણ નહોતું કે મારા ઘરે રાત્રે પણ પ્રકાશ હોઈ શકે છે.’ ઘણી જગ્યાએ લોકો ચાલુ બલ્બને પહેલા નમસ્કાર કરે છે.” – પારસ લુમ્બા

આ બધી વાર્તાઓ ભારતના અંતરિયાળ ગામોની છે, જેને ફક્ત 5-6 વર્ષ પહેલાં વીજળી મળી હતી. આજના ડિજિટલ યુગમાં, જ્યાં આપણે આપણા મકાનમાં વીજળી વિના અને ઇન્ટરનેટ વિના એક મિનિટ પણ રહી શકતા નથી. તે જ દેશમાં હજી પણ ઘણા એવા ક્ષેત્ર છે જ્યાં આજકાલ વીજળી પહોંચી નથી.

આઝાદીના આટલા દાયકા પછી પણ જ્યાં સરકાર અને વહીવટીતંત્રની મદદ પહોંચી શકી ન હતી, ત્યાં ચિત્ર બદલવાની જવાબદારી એક સ્ટ્રોલરે લીધી છે. હા, છેલ્લા 7 વર્ષોમાં આ સ્ટ્રોલર તેની ટીમ સાથે દેશના અંતરિયાળ ગામોને વીજળીથી રોશન કરી રહ્યા છે.

Paras Loomba
Paras Loomba, founder of Global Himalayan Expedition

પારસ લુમ્બા, આર્મી ઓફિસરનો દીકરો, જે વ્યવસાયે ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયર છે પણ દિલથી તે એક ચેંજમેકર છે. વર્ષ 2012માં, તેણે એન્ટાર્કટિકાના આંતરરાષ્ટ્રીય અભિયાનમાં ભાગ લીધો અને અહીંથી તેનું જીવન બદલાઈ ગયું. તે કહે છે કે આ એક સફર પછી તે સમજી ગયા કે તે તેના જીવનમાં શું કરવા માંગે છે. ત્યારબાદ તેઓ લદ્દાખ અને ભારતના કેટલાક પર્વતીય પ્રદેશોમાં ગયા.

“મેં જોયું કે કેવી રીતે હવામાન પરિવર્તન અહીં રહેતા લોકોના જીવન પર સીધી અસર કરે છે. એન્ટાર્કટિકામાં કોઈ રહેતું નથી, પરંતુ લદ્દાખ અને હિમાલયના ઘણા નાના ગામો છે, જેની ઉપર અહીંના હવામાનની અસર પડે છે. મેં વિચાર્યું કે મારી મુસાફરી દરમિયાન આ લોકો માટે કંઇક કરવું જોઈએ,”તેમણે જણાવ્યું.

2013 માં, તેમણે નોકરી છોડી દીધી અને ‘ગ્લોબલ હિમાલયન અભિયાન’ની શરૂઆત કરી.

Villages Of India
Third Pole Education Base

આ સ્ટાર્ટઅપ દ્વારા તેમણે પહાડો પર ટ્રેકિંગનાં શોખીન લોકોને પહાડોની યાત્રાઓ કરવવાનું શરૂ કર્યુ. વળી, તેમણે નક્કી કર્યું કે જે લોકો ટ્રેકિંગ માટે આવશે તેઓએ તેમની ટ્રીપ ફીની સાથે બીજી ફી પણ ચૂકવવી પડશે. આ વધારાની ફી,જે મુસાફરો તેમને આપશે, તેને તેઓ પર્વતોમાં ગામડાઓ માટે કામ કરશે.

તેમણે પોતાના કામ માટે પહેલા લદ્દાખની પસંદગી કરી. પ્રથમ અભિયાનમાં, 20 લોકો વિવિધ દેશોના તેમની સાથે જોડાયા હતા. આ અભિયાન દરમિયાન તેમણે લેહની મહાબોધિ સ્કૂલ ખાતે ‘થર્ડ પોલ એજ્યુકેશન બેઝ’નો પાયો નાખ્યો હતો.

આખરે, આ એજ્યુકેશન બેઝ/ઇ-બેઝ શું છે:

Villages of India
GHE-2017 Expedition team posing after electrification of the remotstes village in Himalayas Village Shade

આ શાળામાં લેહનાં ગામોના 500થી વધુ બાળકોને ભણે છે. આ બાળકોના સારા શિક્ષણ માટે આ ઈ-બેઝને તૈયાર કરાયો હતો. સૌર ઉર્જાથી ચાલતા આ ઈ-બેસમાં બાળકો માટે ટેબલેટ્સ, લેપટોપ અને ઈન્ટરનેટનું કનેક્શન છે,જેનાંથી તેઓ આખી દુનિયા સાથે કનેક્ટ થઈ શકે. ઉપરાંત, બાળકો માટે ટીવી, 10 ટેલિસ્કોપ અને સારા જ્ઞાનવર્ધક પુસ્તકો પણ છે.

આ ઇ-બેઝની સૌથી અગત્યની બાબત એ છે કે તે એવી જગ્યાએ છે જ્યાં સંભવત. બહારની દુનિયાનો સંપર્ક કરવાનો કોઈ રસ્તો નથી. આ ઇ-બેઝ સંપૂર્ણ રીતે સૌર ઉર્જા પર ચાલે છે અને તેમાં રોબોટિક્સ લેબ પણ છે. બાળકો માટે સમય-સમય પર વર્કશોપ પણ યોજવામાં આવે છે.

“જ્યારે મેં પ્રથમ અભિયાનની જાહેરાત કરી, ત્યારે મેં આ પ્રોજેક્ટ વિશે પહેલેથી જ કહ્યું હતું. આ પ્રોજેક્ટને લીધે અભિયાન ફી થોડી વધારે હતી, પરંતુ હજી પણ અમને વિશ્વભરમાંથી 300 એપ્લિકેશન મળી છે. અમે સમજી ગયા કે આપણે જે કરી રહ્યા છીએ તે એકદમ યોગ્ય છે અને આ રીતે અમારા પ્રથમ અભિયાન પછી આ બાળકોના જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન આવ્યું છે.” પારસે કહ્યુ.

Help Needy

પારસને એક વખત વિદ્યાર્થીના ગામ, સુમાદા ચેન્મોની મુલાકાત લેવાની તક મળી. આ ગામ સુધી પહોંચવા માટે તેણે બે દિવસ ટ્રેકિંગ કર્યુ. તેઓ જણાવે છે કે આ ગામ 13 હજાર ફૂટ પર છે અને તેનો ઇતિહાસ લગભગ એક હજાર વર્ષ જૂનો છે. આશ્ચર્યજનક વાત એ હતી કે આટલું જૂનું ગામ હોવા છતાં અહીં વીજળીનું નામો-નિશાન નહોતું.

“તે સમયે, મેં વિચાર્યું કે શા માટે અમે એન્જીનિયરો મળીને આ ગામને પ્રકાશિત કરીએ.” તેમણે કહ્યુ.

ગામડાઓમાં ફેલાવી રહ્યા છે ઉજાસ:

ત્યાંથી જ પારસે નિર્ણય કર્યો કે તેના બીજી અભિયાનનો હેતુ આ ગામને વીજળી પહોંચાડવાનો છે. વર્ષ 2014માં, તેમણે DC માઇક્રોગ્રિડ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને આ ગામમાં 3 સોલાર DC માઇક્રોગ્રિડ્સ લગાવ્યા. પારસ અનુસાર, DC માઇક્રોગ્રિડ્સ ઇન્સ્ટોલ કરવું સરળ છે અને ઓછા વોલ્ટેજ અને ઓછા કરંટને કારણે આંચકો લાગવાનું જોખમ પણ રહેતું નથી.

પારસ અને તેની ટીમે અત્યાર સુધીમાં 104 ગામોમાં રોશની પહોંચાડી છે અને તેમનું કાર્ય ચાલુ છે. તે કહે છે, “જ્યાંથી રસ્તાઓ પુરા થાય છે ત્યાંથી અમારી એટલેકે ગ્લોબલ હિમાલયના અભિયાનની વાર્તા શરૂ થાય છે!”

Positive News

“અમે GHE ટીમમાં 8 લોકો છીએ અને બધા એન્જિનિયરિંગ બેકગ્રાઉન્ડનાં છીએ. અમે દરેક ઉપકરણને જાતે બનાવીએ છીએ પછી ભલે તે પેનલ હોય અથવા ગ્રીડ સિસ્ટમ. આ બધું આ ગામોના હવામાન અને જરૂરિયાત પ્રમાણે બનાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ અભિયાન દરમિયાન અમે ટ્રેકિંગ માટે જુદા જુદા ખૂણેથી આવેલાં મુસાફરો સાથે આ ગામોમાં વીજળી પહોંચાડીએ છીએ,”તેમણે ઉમેર્યું.

આ અનુભવ ફક્ત પારસ માટે જ નહીં પણ દરેક મુસાફરો માટે યાદગાર હોય છે. તેમને અનુભવ થાય છે કે માત્ર એક ટ્રેકિંગ સફર કેવી રીતે આખા ગામના લોકોનું જીવન બદલી શકે છે. આ લોકોને ‘ઈમ્પેક્ટફૂલ’ અને ‘રિસ્પોંસીબલ’ ટુરિઝમનો કોન્સેપ્ટ સમજમાં આવે છે. સારી વાત તો એ છે કે તેમની પાસેથી શીખીને અને પ્રેરણા લઈને, ઘણા મુસાફરોએ તેમના વિસ્તારોમાં આ પહેલ શરૂ કરી છે.

“એક નેપાળી છોકરી અમારી સાથે ટ્રેક કરી રહી હતી અને તે એક પ્રોજેક્ટનો ભાગ બની ગઈ. હવે તે ખુદ નેપાળમાં આવા અભિયાનો ચલાવી રહી છે. એવી જ રીતે પેરુ દેશનાં એક પ્રવાસીએ તેને ત્યાં આનો પ્રારંભ કર્યો. સૌથી સારી વાત એ છે કે આપણે અન્ય લોકોને પ્રેરણા આપી શકીએ છીએ,”તેમણે કહ્યું.

Unique

કેવી રીતે કરે છે કામ?

સૌથી પહેલાં તેઓઅને તેમની ટીમ સર્વે કરી અને દર વર્ષે કેટલાક ગામો પસંદ કરે છે, જ્યાં તેઓ કાર્ય કરવાના છે. આ પછી, તે આ અભિયાનની ઘોષણા કરે છે અને સાથે મળીને આ ગામો વિશે જણાવે છે. તેમને ત્યાં અપ્લાઈ કરનારા દરેક વ્યક્તિને જણાવવામાં આવે છેકે, તેમની અભિયાન ફી સિવાય આ ગામોમાં વીજળીની વ્યવસ્થા કરવા માટે પણ ફી લેવામાં આવે છે.

અભિયાન દરમિયાન, તેઓ ટ્રેકિંગ માટે આવતા લોકોની સાથે, તેઓ પસંદ કરેલા ગામ સુધી પહોંચે છે અને વીજળી લગાવે છે. આ ઉપરાંત, સામાજિક સંસ્થાઓ અને સીએસઆર ફાઉન્ડેશન ઘણીવાર તેમની સાથે ટાઈ-અપ કરે છે.

જેવાં કોઈ ગામમાં વીજળી આપવા માટે ઉપકરણો એકત્રીત થઈ જાય છે, GHE ટીમ જરૂરી ઉપકરણો જેમ કે ગ્રીડ, સોલર પેનલ્સ, બેટરીઓ વગેરે ગામના નજીકના સ્થાન પર પહોંચાડે છે જ્યાં સુધી ટ્રેન પહોંચી શકે છે. ગામના લોકો આ ચીજો અહીંથી ગામમાં લઈ જાય છે. ત્યારબાદ જ્યારે ટીમ અભિયાન માટે ગામમાં પહોંચે છે, ત્યારે વીજળીકરણનું કામ શરૂ થાય છે.

પારસ વધુમાં જણાવે છે કે તે આ માઇક્રોગ્રિડ્સની જાળવણીની જવાબદારી ગામના લોકોને આપે છે. ગામમાં દરેક ઘર આ કામ માટે દર મહિને 100 થી 150 રૂપિયા ચૂકવે છે અને આ રકમ બેંક ખાતામાં બચાવવામાં આવે છે. GHEની ટીમે ગ્રીડના જાળવણી માટે ગામના બે લોકોને તાલીમ પણ આપે છે, જેથી જો તેમના ગયા પછી કોઈ સમસ્યા આવે તો ગામના લોકો જાતે જ તેનું નિરાકરણ લાવી શકે.

Gujarati News

ગામડાઓ માટે બનાવ્યા સસ્ટેનેબલ મોડલ્સ:

વીજળી આપવાની સાથે સાથે GHE ટીમ આ ગામો માટે સસ્ટેનેબલ મોડેલ પણ બનાવી રહી છે. પારસ કહે છે કે 5-10 ગામોના ક્લસ્ટર બનાવીને, તેમણે દરેક ક્લસ્ટરમાં સેવા કેન્દ્રો પણ બનાવ્યા છે. આમાંના કોઈપણ ગામને વીજળી અને ગ્રીડ સિસ્ટમની સારી તાલીમ આપીને સેવા કેન્દ્રો ખોલવામાં આવે છે.

આ સેવા કેન્દ્ર આસપાસના ગામોમાં વીજળી સંબંધિત કોઈપણ સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવે છે. આ રીતે, તેમના આ પ્રોજેક્ટથી ગામમાં એનર્જી એન્ટપ્રેન્યોર પણ બની રહ્યા છે અને અહીંનાં ગામના લોકોને રોજગારી મળી રહી છે.

એનર્જી એન્ટરપ્રેન્યોરની સાથે તેમણે ગામની મહિલાઓને રોજગાર સાથે જોડવા માટે ‘હોમ સ્ટે’ની પહેલ શરૂ કરી છે. અગાઉ આ ગામોમાં વીજળીના અભાવે ટ્રેકિંગ માટે અહીં આવતા પ્રવાસીઓ ગામ વગેરેની બહાર કેમ્પિંગ કરતા હતાં. પરંતુ પારસની ટીમે ગામડાઓમાં ઘરે રોકાવાનું શરૂ કર્યું હતું અને હવે પ્રવાસીઓ ગામડાઓમાં જ રહેવાનું પસંદ કરે છે. ગામડાઓમાં પર્યટક તેમના ફોન ચાર્જ કરી શકે છે અને તેઓ આ માટે વધુ ચૂકવણી પણ કરે છે.

હેન્ડિક્રાફ્ટ પ્રોડક્ટ્સ બનાવનારા પરિવારો હવે વીજળીના કારણે રાત્રે પણ કામ કરી શકશે. આને કારણે ગામના લોકોની આવક વધી રહી છે અને સ્થળાંતર અટકી રહ્યું છે. “વીજળી એ આજના સમયની પાયાની જરૂરિયાત છે. દરેક શાળા, આરોગ્ય કેન્દ્ર અથવા કોઈપણ વ્યવસાયમાં વીજળી મહત્વપૂર્ણ છે. આ ગામોમાં વીજળી પહોંચતી હોવાથી, આ તમામ સ્થળોએ પણ પરિવર્તન થઈ રહ્યું છે,”તેમણે કહ્યું.

GHEની ટીમે 18 શાળાઓમાં 10-10 કમ્પ્યુટર્સ લગાવ્યા છે અને તે હિમાલય ઇનોવેશન સેન્ટર પણ ચલાવી રહ્યા છે. આ કેન્દ્ર હેઠળ, તેમણે એક ટીચિંગ ફેલોશિપ શરૂ કરી છે અને આ ફેલોશિપ માટે પસંદ કરેલા લોકોને લદાખની શાળાઓમાં ભણાવવાની તક મળે છે.

પારસ કહે છે કે, હવે તેની ટીમ ભારતના ઉત્તર-પૂર્વ રાજ્યો તરફ આગળ વધી રહી છે. તેમણે છેલ્લા કેટલાક મુલાકાતોમાં મેઘાલય અને અરુણાચલ પ્રદેશના ગામોમાં કામ કર્યું છે. તેમનો ઉદ્દેશ્ય ભારતભરના દૂરના ગામો સુધી પહોંચવાનો છે.

“અમે નથી ઇચ્છતા કે આ ગામો ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિને જાળવી રાખીને‘ઘોસ્ટ ગામ’બને. પ્રાચીન સમયમાં, વેપારીઓ અને મુસાફરો આ ગામોમાં રહ્યા હતા અને આજે પણ આ ગામોમાં કેટલા દાયકાની કથાઓ છે. જો આપણા કોઈ એક પ્રયત્નોથી આપણે આ દેશની મૃત્યુ પામેલી સંસ્કૃતિને બચાવી શકીએ, તો આપણે પ્રયાસ કરવો જ જોઇએ,”તેમણે અંતે કહ્યું.

જો તમે આ સ્ટોરીથી પ્રેરિત થયા છો, તો તમે પારસ અને તેની ટીમને 99100 89129 પર સંપર્ક કરી શકો છો!

મૂળ લેખ: નિશા ડાગર

સંપાદન: નિશા જનસારી

આ પણ વાંચો: આખો દિવસ નોકરી કરે છે અને સાંજે પોતાના ખર્ચે ચલાવે છે ‘એક રૂપિયા ક્લિનિક’

જો તમને આ લેખ ગમ્યો હોય અને જો તમે પણ તમારા આવા કોઇ અનુભવ અમારી સાથે શેર કરવા ઇચ્છતા હોય તો અમને gujarati@thebetterindia.com પર જણાવો, અથવા Facebook અમારો સંપર્ક કરો.

ચાલો મિત્રો બનીએ :)